پشه ها و غالبا پشه نوع آنوفل ناقل بیماری مالاریا است. یک بیماری مرگبار که انسانها را در بسیاری از کشورها تهدید میکند. در این برنامه جهان آینده با کاربرد ابزار ساده، ارزان و جدیدی آشنا میشویم که دانشمندان برای کشتن این پشهها و بهبود شرایط بهداشتی خانوادههای آفریقایی اختراع کرده اند.
بارت کنولز، حشره شناس پزشکی و مسوول این پروژه میگوید: «مشغولیت من در ۲۲ سال گذشته کار روی پشهها بوده، نه فقط به این خاطر که کار روی پشهها جذاب است؛ بلکه به این خاطر که آنها علت بسیاری از مشکلات در جهان هستند. بیماریهایی شبیه مالاریا هنوز هم هر ساله باعث مرگ بیش از ۷۰۰ هزار نفر در سراسر جهان میشود. این حشرات، میلیونها سال است که با ما زندگی میکنند. آنها نوعی رولز رویس تکامل یافته اند. منظورم این است که آنها در پیدا کردن انسانها و انتقال بیماریهایی که ناقل آن هستند بسیار ماهرند و کنترل این پشهها برای انسانها بسیار پیچیده است بخاطر اینکه وقتی ما اسپری حشرهکُش علیه آنها استفاده میکنیم آنها در برابر این اسپریها مقاوم میشوند؛ بنابراین ما باید راهی جدید و خلاقانه برای کشتن این پشهها پیدا کنیم.»
پشهها شبها نیش میزنند، در خانههای آفریقایی آنها از طریق حفره تهویه هوا که زیر سقف تعبیه شده وارد خانه میشوند. یک پروژه تحقیقاتی اروپایی راهی ساده برای این مشکل یافته است: یک لوله پلاستیکی با شبکهای توری مانند در داخل آن. این شبکه توری شکل با حشرهکُشی پوشانده شده که با نیروی الکتریسیته ساکن به پشهها میچسبد و آنها را میکشد.
بارت کنولز میافزاید: «تهویه کار خودش را میکند، در این حفرهای تهویه ما فقط یک لولهای پلاستیکی بههمراه یک شبکه توری شکل قرار دادهایم که حاوی حشرهکُش است. وقتی پشهها از راه دور بوی انسان را حس میکنند، به سمت این حفره تهویه میآیند و روی تور مینشینند، آنوقت حشرهکُش به بدن آنها میچسبد و به این شکل آنها میمیرند.»
اما پرسش این است که آیا این راه حل در خارج از آزمایشگاه هم کار میکند؟
پژوهشگران این ابزار را در بیش از ۱۳۰۰ خانه در تانزانیا آزمایش کردهاند، نتیجه رضایت بخش است. آنها اکنون با شرکتهای ساختمانی محلی کار میکنند تا این لولههای ضد پشه را در تمام ساختمانهای جدید نصب کنند.
بارت کنولز میگوید: «در طول هفت ماه گذشته، ۱۰۰ درصد پشههایی که با شبکه توری شکل برخورد کرده بودند، کشته شدند. بنابراین دادههای ما نشان میدهد که این روش برای نیمی از سال موفق بوده است. هزینه نصب و راه اندازی این ابزار بالاست؛ اما در مقابل پس از راه اندازی شما فقط باید شبکه توری را عوض کنید که خیلی ارزان تمام میشود. ما هزینه سالانه استفاده از این وسیله را محاسبه کردهایم که برای هر نفر تنها یک تا دو دلار در سال است.»
دانشمندان مواد و اشکال مختلف را آزمایش کردهاند تا بتوانند این ابزار را مقرون بصرفه کنند. لوله پلاستیکی زیر سقف و دور از دسترس کودکان نصب شده تا طیف وسیعی از حشرهکُشها را با خیال راحت بتوان برای آن استفاده کرد. مطالعات نشان میدهد که ذرات شیمیایی که در اثر تماس پشهها با شبکه توری به آنها میچسبد، خطر مقاوم شدن پشهها به حشرهکُشها را به حد اقل میرساند.»
جانیک سنیتسیلار، حشره شناس پزشکی می گوید: «در اینجا برای مثال پشه ای را می بیند که به شبکه توری ما برخورد کرده است. این لکه های زردی که می بینید نشان می دهد که حشرهکُش به بدن پشه چسبیده بنابراین بهترین روش برای اینکه پشه در معرض حشرهکُش قرار بگیرد، یک شبکه تخت است.»
این ابزار در کنار روش های دیگر می تواند به بهداشت خانواده های آفریقایی کمک کند.
بارت کنولز می افزاید: «آینده این تکنولوژی خیلی روشن است. ما تاکنون دو روش اصلی برای کنترل پشه مالاریا در آفریقا داشته ایم: یکی استفاده از اسپری حشرهکُش در داخل خانه ها که دوبار در سال انجام می شود و دوم استفاده از پشه بندها برای خوابیدن. روش جدید ما راه سومی برای کنترل پشه هاست. بنابراین ما پشه بندها، اسپری داخل خانه و حالا لوله های پلاستکی حاوی شبکه توری را داریم.
یورونیوز