آنچه برای روزه‌دار مباح است

از ابوبکر بن عبدالرحمن از بعضی از اصحاب پیامبر(صلى الله عليه وسلم) روایت است: (لقد رأیت رسول الله(صلى الله عليه وسلم) بالعرج یصب علی رأسه الماء وهو صائم من العطش أو من الحر) [۱] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) را در عرج (روستایی اطراف مدینه) دیدم که روزه بود واز تشنگی یا گرما آب بر سرش می‌ریخت».

۲- مضمضه و استنشاق بدون مبالغه

از لقیط بن صبره روایت است که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (وبالغ فی الاستنشاق إلا أن تکون صائما)[۲] «و در استنشاق مبالغه کن مگر اینکه روزه باشی».

۳- حجامت

از ابن عباس(رض) روایت است: (احتجم النبی(صلى الله عليه وسلم) و هو صائم)[۳]. «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) در حالی که روزه بود حجامت کرد».

و اگر بیم ضعف و سستی وجود داشت، حجامت مکروه است: از ثابت بنانی روایت است: (سئل أنس بن مالک(رض) أکنتم تکرهون الحجامة للصائم؟ قال: لا، إلا من أجل الضعف)[۴] «از انس بن مالک سؤال شد آیا شما حجامت را برای روزه‌دار مکروه می‌دانستید؟ گفت نه، مگر به خاطر ضعف و سستی».

۴- بوسیدن زنان و بازی با آنها برای کسی که قادر به کنترل خود است

از عایشه(رض) روایت است: (کان النبی(صلى الله عليه وسلم) یقبل و یباشر و هو صائم، و کان أملککم لإربه)[۵] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) زنانش را می‌بوسید و با آنها بازی می‌کرد در حالی که روزه بود، و او کسی بود که از همه شما بیشتر شهوتش را کنترل می‌کرد».

۵- صبح کردن در حالت جنابت

به دلیل حدیثی که از عایشه و أم سلمه روایت است: (أن رسول الله(صلى الله عليه وسلم) کان یدرکه الفجر و هو جنب من أهله ثم یغتسل و یصوم)[۶] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) صبح می‌کرد در حالی که به دلیل نزدیکی با همسرانش جنب بود، سپس غسل می‌کرد و روزه می‌گرفت».

۶- وصال (افطار نکردن) تا سحر

از ابوسعید خدری روایت است که از پیامبر(صلى الله عليه وسلم) شنیدم که فرمود: (لاتواصلوا، فأیکم أراد أن یواصل فلیواصل حتی السحر. قالوا: فإنک تواصل یا رسول الله، قال لست کهیئتکم، إنی أبیت لی مطعم یطعمنی و ساق یسقین)[۷] «دو روز را بدون افطار به هم وصل نکنید و اگر کسی از شما خواست وصال کند تا سحر وصال کند. گفتند ای رسول خدا تو وصال می‌کنی، فرمود: من مانند شما نیستم، شب را به روز می‌رسانم در حالی که طعام‌دهنده‌ای مرا طعام می‌دهد و ساقی دارم که مرا آب می‌دهد».(*)

۷- سواک زدن، استعمال بوی خوش، چرب کردن موی سر و پوست، سرمه کردن چشم، مصرف قطره و تزریق آمپول

دلیل مباح بودن این اشیاء اصل برائت و عدم وجود دلیل بر تحریم آنها است، چون اگر از جمله محرمات بر روزه‌دار می‌بودند، خدا و رسول او آن را بیان می‌کردند:

 وَ مَا کَانَ رَبُّکَ نَسِیّاً )مریم: ۶۴)

«پروردگارت هرگز فراموشکار نبوده است».

[۱]) صحیح : [ص. د ۲۰۷۲]، د (۲۳۴۸/۴۹۲/۶).
[۲]) تخریج در ص (۳۵).
[۳]) صحیح : [ص. د ۲۰۷۹]، خ (۱۹۳۹/۱۷۴/۴)، د (۲۳۵۵/۴۹۸/۶)، ت (۷۷۲/۱۳۷/۲)، ترمذی عبارت «و هومحرم …» را هم زیاد کرده است.
[۴]) صحیح : [مختصر ۹۴۷]، خ (۱۹۴۰/۱۷۴/۴)، خون دادن حکم حجامت را دارد ولی اگر خون‌دهنده بیم داشت که دچار ضعف می‌شود در روزه خونندهد مگر اینکه ضرورت ایجاب کند.
[۵]) متفق علیه : خ (۱۹۲۷/۱۴۹/۴)، م (۱۱۰۶ – ۶۵- ۷۷۱/۲)، د (۲۳۶۵/۹/۷)، ت (۷۲۵/۱۱۶/۲).
[۶]) متفق علیه : خ (۱۹۲۶/۱۴۳/۴)، م (۱۱۰۹/۷۷۹/۴)، د (۲۳۷۱/۱۴/۷)، ت (۷۷۶/۱۳۹/۲).
[۷]) صحیح : [ص. ۲۶۹]، خ (۱۹۶۷/۲۰۸/۴)، د (۲۳۴۴/۴۸۷/۶).*) منظور از طعام و آب در اینجا، طعام و آب معنوی است و گرنه وصال تحقق پیدا نمی‌کند «مترجم».